Get Adobe Flash player

Człuchów

Historia

Człuchów - miasto liczące ponad 15 000 mieszkańców, położony jest pośród czterech połączonych ze sobą jezior: Urzędowego, Rychnowskiego, Miejskiego Dużego i Małego, w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego, na Pojezierzu Krajeńskim.
W przeszłości ziemię człuchowską zamieszkiwali Słowianie. Najdawniejsze ślady ich obecności pochodzą z młodszej epoki kamienia - neolitu, a pozostałości grodziska świadczą o tym, że już w Średniowieczu istniała tu dobrze zorganizowana osada. Około 1290 roku okolice Człuchowa zostały nadane przez księcia gdańskiego Mściwoja II wojewodzie kaliskiemu Mikołajowi z Ponieca. W 1312 roku jego synowie sprzedali Człuchów Krzyżakom, którzy dostrzegli walory strategiczne wsi i postanowili wybudować tu potężny zamek. Miejsce to było ważne dla Zakonu, gdyż krzyżowały się tu szlaki wiodące z Niemiec do Malborka, a poza tym było ono blisko granic z Polską i Pomorzem Zachodnim.
Budowa zamku postępowała szybko i około 1365 roku powstał najpotężniejszy w posiadaniu krzyżackim - po Malborku - zamek obronny. Dzięki zatrzymującym się tu rycerzom i oddziałom zaciężnym, Człuchów przekształcił się ze skromnej wsi w większą osadę, której 19 czerwca 1348 roku, jeszcze przed zakończeniem budowy zamku, Wielki Mistrz Henryk von Dusemer nadał w Malborku prawa miejskie. W 1466 roku miasto wróciło do Polski i w 1504 oraz w 1526 roku uzyskało przywileje od królów polskich- Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta Augusta.
Obecność zamku spowodowała, że Człuchów nie posiadał własnych murów obronnych. Z tego powodu miasto było wielokrotnie niszczone i palone. Jednakże swoją rolę obronną odegrał zamek w dwóch wojnach: polsko-krzyżackiej w XV wieku oraz w polsko-szwedzkiej w XVII wieku, w których kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk, aby w 1454 roku trafić ostatecznie w posiadanie Polski. Szwedzi opuścili Człuchów w 1659 roku, w wyniku szalejącej tu zarazy. Od 1454 do 1772 roku zamek był siedzibą starostów polskich, lecz po rozbiorze Polski Człuchów trafił pod władanie Prus i pozostał pod niemieckim panowaniem do końca II wojny światowej.
Władze pruskie szybko przyczyniły się do upadku zamku - obrabowały go z cennego wyposażenia. Następnie król pruski Fryderyk Wilhelm zezwolił na rozbiórkę zamku, aby odbudować strawione pożarami (w 1786 i 1793 r.) miasto. Nie potrafiono tylko rozebrać wieży, ze względu na jej wysokość i przekształcono ją później na dzwonnicę, po uprzednim dobudowaniu w 1825 roku kościoła ewangelickiego. Miasto powoli odzyskiwało swoje dawne znaczenie: brukowano ulice, budowano kamienice, powstawały zakłady, tartaki, szkoły, uruchomiono linię kolejową, zagospodarowano park i jego otoczenie.
Ponownemu zniszczeniu uległ Człuchów w 1945 roku, kiedy to Armia Radziecka wyparła Niemców. Po tym wydarzeniu do miasta zaczęli przybywać osadnicy, którzy odbudowywali i rozbudowywali dzisiejsze piękne miasto. Oprócz zamkowej wieży i przylegającym do niej dziedzińca zamkowego, miejscami wartymi obejrzenia są: muzeum, Kościół pw. św. Jakuba Apostoła oraz centrum z zabytkowymi kamieniczkami.
Zamek składał się z czterech części: trzech przedzamczy oraz zamku głównego, posiadającego dziedziniec. Przedzamcze zachodnie, przez które się wjeżdżało, zawierało stajnie, wartownie, zbrojownię i spichrze. Podzamcze północne przeznaczone było na wartownie i mieszkania dla części załogi, a wschodnie posiadało zabudowania gospodarskie. W zamku głównym znajdowały się pomieszczenie dla rycerzy zakonnych i księży, sypialnie, jadalnie oraz kaplica. Każda osobna część zamku ogrodzona była murem, ponadto całość otoczono dodatkowym murem, zbudowanym z głazów granitowych i cegieł. Zamek posiadał 11 bram i 9 baszt, jednak najpotężniejszą jego częścią była wieża, wysokości prawie 50 metrów, o murze grubości 5 metrów. Prowadziło do niej jedno wejście, 16 metrów nad ziemią, z piętra sąsiedniego zamku głównego. W piwnicach wieży znajdowały się lochy dla więźniów i studnia. Sama wieża miała służyć jako miejsce ostatniego oporu załogi, w przypadku zdobycia zamku przez nieprzyjaciela.