Jasło

Wrzesień 2010
Pn	Wt	Śr	Cz	Pt	So	Nd
		1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	30

Historia

Kotlina Jasielska oraz jej obrzeża były stosunkowo wcześnie zasiedlone przez ludzi. Znaleziska archeologiczne, datowane na około 30 tysięcy lat temu,a pochodzące z górnego paleolitu, potwierdzają pobyt człowieka na tym terenie w okresie zlodowaceń. Liczne zachowane narzędzia krzemienne potwierdzają także fakt, że w okresie schyłkowego paleolitu tereny te były sezonowo penetrowane przez małe grupy ludzi.

W źródłach pisanych nazwa „Jasiel” pojawia się po raz pierwszy w 1185 roku, w funadacji komesa Mikołaja Bogorii dla klasztoru w Koprzywnicy. Potwierdza ją także dokument Bolesława Wstydliwego z 1277 roku, zatwierdzający posiadłości cystersów koprzywnickich. W XIII wieku osada „Jasiel” ma charakter handlowy. Sprzyja temu usytuowanie osady na przecięciu szlaków handlowych. W roku1262 Bolesław Wstydliwy nadje targowi jasielskiemu immunitet skarbowy i sądowy na równi z koprzywnickim, co wpłynęło pozytywnie na rozwój osady.

W wieku XV i połowie XVI, które były złotym wiekiem dla szlachty polskiej, pogarsza się znacznie sytuacja ekonomiczna mieszczan i chłopów. W tym czasie większość królewszczyzn skupiają w swych rękach wielkie rody magnackie.
W okolicach Jasła większość królewszczyzn była w posiadaniu rodu Mniszchów. Podstawą gospodarki była wtedy uprawa roli, a główną rolę pełniły folwarki. Ziemia stanowi wtedy dużą wartość i często dochodzi do rugowania z niej chłopów, co niekiedy przybierało olbrzymie rozmiary. Powstają wtedy duże własności ziemskie, przynoszące znaczne dochody ich właścicielom, tj. szlachcie.

W 1772 roku, w wyniku pierwszego rozbioru Polski region jasielski przechodzi pod panowanie austriackie. Od 1780 roku Lwów staje się stolicą „Galicji” i siedzibą gubernatora. W tym czasie Jasło i przyległe tereny wchodzą w skład cyrkułu dukielskiego, stanowiącego jedną z 18 nowych jednostek administracyjnych ówczesnej Galicji. W roku 1790 stolica cyrkułu zostaje przeniesiona do Jasła. Fakt ten wpływa korzystnie na rozwój miasta. Miasto pełniące do tej pory funkcje rzemieślniczo-handlowe staje się ośrodkiem administracyjnym. Jasło liczyło w tym czasie zaledwie 1500 mieszkańców. Cyrkuł jasielski obejmował powierzchnię 52 mil kwadratowych i posiadał 192.611 mieszkańców. Należał do najbardziej zaludnionych.

Okres dwudziestolecia międzywojennego nie był okresem korzystnym dla rozwoju samorządu terytorialnego w Jaśle. Budżet funduszu administracyjnego Rady Powiatowej już w pierwszym roku po odzyskaniu niepodległości zamknął się niedoborem 56.727 koron. W następnych latach niedobór ten był zjawiskiem stałym, co powodowało obciążanie obywateli miasta wciąż nowymi ciężarami. W 1928 roku wojewoda krakowski rozwiązuje Radę Powiatową i w jej miejsce powołuje Tymczasowy Zarząd Powiatowy złożony z 12 członków pod kierownictwem starosty Antoniego Zolla. Zarząd ten był pierwszym krokiem do likwidacji samorządu w mieście.

13 września 1944 roku starosta jasielski – W.Gentz w związku ze zbliżającym się frontem i wojskami rosyjskimi zarządził ewakuację ludności cywilnej z Jasła. Ewakuacja miała zakończyć się w dniu 15 września o godz. 1800. Po tej dacie Niemcy rozpoczęli rabunek miasta i wywożenie z niego, co cenniejszych i bardziej użytecznych przedmiotów z wyposażenia domów. Następnie specjalny oddział niemieckich żołnierzy, złożony z 250 osób wysadzał w powietrze poszczególne budynki mieszkalne i użyteczności publicznej za pomocą ładunków wybuchowych. Niszczenie miasta trwało od 15 października do 15 grudnia 1944 roku.
W styczniu 1945 roku ruszyła ofensywa wojsk rosyjskich. W dniu 16 stycznia 1945 roku wkroczyły do ruin Jasła wojska rosyjskie i towarzyszący im czechosłowaccy artylerzyści. Miasto było opustoszałe i przedstawiało przerażający obraz. Z 1.230 budynków miejskich aż 704 były całkowicie zniszczone. 487 budynków było częściowo zniszczonych. Ocalało zaledwie 39 domów w Ulaszowicach - dzielnicy Jasła. W samym centrum miasta ocalał tylko pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Błotnickiego, wybudowany w 1879 roku i znajdujący się w parku miejskim. Do dziś nie są znane prawdziwe powody totalnego zniszczenia przez Niemców Jasła, gdyż żadne względy strategiczne i wojskowe za tym nie przemawiały. Za winnych tych zniszczeń uznaje się powszechnie gen. Obenhausa i starostę Gentza.

Źródło: www.um.jaslo.pl