Get Adobe Flash player

Warmia i Mazury

O regionie

WARMIA I MAZURY

Północno – wschodnia część Polski, sięgająca w kierunku zachodnim do dolnego biegu Wisły, a na południe do Puszczy Kurpiowskiej i Mazowsza, nosi nazwę Pomorza Mazowieckiego.
Obszar ten obejmuje dawne województwo malborskie, tzw. Prusy Królewskie nad Wisłą, Mazury właściwe na południu i wschodzie kraju oraz jego część środkową, Warmię.
Krajobraz Mazur jest malowniczy. Nad Zalewem Wiślanym z południowego zachodu na północny wschód ciągnie się pas niezbyt wysokich wyżyn. Na południu przebiega równolegle drugi taki pas z niezliczoną ilością jezior. Obie wyżyny oddziela obszerna nizina, a od strony Mazowsza rozległy pas piasków, pokrytych lasami.
Mazury mają nieco odmienny klimat od pozostałych części Polski, a nawet od dzielnic, z którymi bezpośrednio sąsiadują. Występują tu ostre cechy klimatu kontynentalnego, podczas gdy na północnym zachodzie, nad Bałtykiem, klimat jest łagodniejszy – morski. Wpływ klimatu kontynentalnego z jednej strony, a morskiego z drugiej stwarza tu duże różnice i zmiany temperatury.
Nad Zalewem i wzdłuż północnej granicy teren jest znacznie wzniesiony. Powstały tu pas wzgórz tworzy od wschodu wyżynę Kamieńsko, która w najwyższym punkcie mierzy 216 m n.p.m., z której spływa kilka malowniczych rzeczek, które żłobią głębokie doliny, a żywiołowością przypominają górskie potoki, a od zachodu Wyżynę Elbląską. Rozdzielają je doliny rzek Pasłęki i Baudy. Za najpiękniejszy strumień uchodzi niewielka Wałsza, która płynie z siłą górskiego potoku, tworząc wśród wzgórz głębokie wąwozy, a poniżej Pieniężna piękną dolinę przełomową uznaną za rezerwat.
Nad rzeką Pasłęką, niedaleko Zalewu, leży stary gród Braniewo. Nad Pasłęką pobudowano młyny i spichlerze, które istnieją do dziś.
Na zachód od Braniewa leży Frombork, stare miasteczko z dawnym portem. Frombork wznosi się nad jednym z kanałów Baudy, uregulowanym, jak głosi tradycja przez Kopernika w związku z budową wodociągów. We Fromborku z imieniem Kopernika wiąże się ściśle wzgórze zamkowe, gdzie na jednej z wież zwanej Wieżą Dzwonów (obecnie Kopernikowską), mieszkał i urządził swoje obserwatorium astrologiczne.
Zarówno bogaty we wspomnienia o Koperniku Frombork jak i Braniewo leżą w siodle północnego pasma wyżyn. Tu wpływają od Zalewu dwie rzeki – Pasłęka i Bauda. Pasłęka jest jedną z większych rzek Pomorza Mazowieckiego. Płynie ona wśród malowniczej okolicy, tworząc gwałtowne zakręty i przełomy.
Równolegle do Pasłęki, bardziej na zachód, toczy wody 40 – to kilometrowa Bauda zwana też Budą, dorzecze jej jest niewielkie, a lewe dopływy, staczające wody z wysokiego bloku Wyżyny Elbląskiej, sprawiają wrażenie górskich, nieokiełznanych potoków.
Wyżyna Elbląska wznosi się wysokimi tarasami, które w wielu miejscach opadają stromo do Zalewu. Najwyższy punkt osiąga 198 m. Wyżyna ma krajobraz na wskroś górski, urzekający czarem, stanowi też jeden z piękniejszych zakątków Pomorza Mazowieckiego. Do najciekawszych części należy na północ od Elbląga tzw. Pasterska Dolina (uznana za rezerwat), Bażantarnia (park elbląski), a nad Zalewem okolice Kadyn.
Tereny wyżyny pokrywają duże lasy. U stóp wyżyny nad Zalewem, w Kadynach, zachował się okazały pomnik natury w postaci sędziwego, 1000 – letniego dębu.
Tarasy wyżyny nad Zalewem wyglądają szczególnie uroczo na wiosnę, kiedy kwitną drzewa owocowe. Jest to najbogatsza kraina owoców na Pomorzu Mazowieckim.
Na skraju wyżyny, na północy, rozlokowały się liczne osady. Najludniejsze są Kadyny i Tolchmicko.
Wyżyna Elbląska od strony Zalewu obfituje w liczne punkty widokowe. Pozwalają one na objęcie wzrokiem ogromnej przestrzeni wodnej, odgrodzonej od otwartego morza wąską wstęgą lądu.
Zalew podobny jest do ogromnego portu, osłoniętego od morza potężnym, naturalnym falochronem.
Na zachodzie Wyżyna Elbląska opada ostro zarysowanymi tarasami lu leniwej rzeczce Elbląg.
Elbląg jest największym miastem w tej części kraju.
Niewielka rzeczka Elbląg łączy miasto z Zalewem na północy, a na południu jeziorem Druzno. Przez jezioro prowadzi Kanał Elbląski od Elbląga do Ostródy. Turysta z pokładu statku może przyjrzeć się z bliska życiu na tym ciekawym obszarze.

Zachodnią granicę Pomorza Mazowieckiego wyznacza dolina Wisły i Nogat. Obszar nosi nazwę Żuław. Sięgają one po Malbork i Kwidzyń, gdzie na wschód równolegle do północnego pasa wyżyn i niziny elbląskiej, leży szeroki pas wyżyny pojezierza.
Oblicza się, że na Pomorzu Mazowieckim jest ogółem ponad 2000 jezior, dużych zaś – powyżej 1 km2 powierzchni – około 200. Ogromna większość jezior grupuje się w pasie wyżyny, w którym można wyodrębnić trzy wyraźnie odcinające się części: zachodnią – sięgającą do Wisły, środkową z tzw. grzbietem mrągowskim i wschodnią - zwaną Mazurami Garbatymi. Mazury garbate i grzbiet mrągowski oddziela od siebie przebiegająca z północy na południe Dolina Wielkich Jezior Mazurskich.
Powierzchnia części wyżyny na odcinku Prabuty – Zalewo – Dobre Miasto jest mocno pofalowana, znaczniejsze wzgórza jednak nie występują, pojawiają się one dopiero na południu, osiągając w okolicy między Petrzwałdem i Marwałdem wysokość 300 m n.p.m. Najwyższym punktem jest tu Dylewska Góra ( 313 m n.p.m. - najwyższa na Mazurach), wschodnie jej zbocza pokrywają lasy. Z góry spływają liczne strugi wodne, które wyżłobiły miejscami głębokie wąwozy. Szczególną cechę nadają krajobrazowi liczne rynny z pięknymi łańcuchami jezior na dnie. Są to niezbyt głębokie doliny, wypłukane w płycie wyżyny przez wody topniejącego lodowca. Ciągną się one na przestrzeni wielu kilometrów z północy na południowy zachód i południowy wschód.
W południowej części wyżyny rynny są miejscami tak liczne, że krajobraz przedstawia się jak wzburzone wielkimi falami morze. Rynny mają wiele uroku, zwłaszcza gdy dna ich wypełniają długie wstęgi jezior, lub gdy wykorzystują je rzeki na swe łożyska.
Jezior większych jest tu około pół setki i zajmują one przestrzeń ponad 100km2. Do największych należą: Jeziorak, Narie, Drwęckie i Szeląg, ponadto Dierzgoń i Sambród.
W tej części wyżyny ma źródła wiele rzeczek. Z leśnych obszarów koło jeziora Jeziorak niosą swe wody Liwa i Osa. Z północnych krawędzi spływa do jeziora Druzno rzeczka Dzierzgoń i Wąska.
Na północnym skraju wyżyny leży Pasłęk, w którym już w okresie podboju ziem przez Zakon powstał gród warowny, a wokół niego miasteczko umocnione w XIV wieku potężnymi murami. Dotychczas istnieje jedna z wież z bramą o pięknej architekturze gotyckiej. Zachowały się także ruiny zamku.

Dalej na zachód leży środkowa część wyżyny Pojezierza Mazurskiego. Ogranicza ją od zachodu Pasłęka, od wschodu Dolina Wielkich Jezior Mazurskich, od północy granica biegnie od źródeł rzeczki Wąskiej na Lidzbark Warmiński i poniżej Bartoszyc do Kętrzyna, a na południu wyżyna sąsiaduje z pasem piasków wzdłuż linii łączącej jezioro Omulew, Szczytno i Ruciane.
Ta część wyżyny jest lekko sfalowana. Zgrupowanie najwyższych pagórków tworzy tu tzw. grzbiet mrągowski, który przebiega od Szczytna przez Mrągowo na północny wschód.
Dominującym akcentem krajobrazu jest woda, tworząca splątaną sieć rzek, jezior i strumyków. Tu płynie największa rzeka na Mazurach – Łyna, której źródła znajdują się pod wsią o takiej samej nazwie, na północ od Nidzicy. W górnym biegu, jak większość rzek wyżyny pojezierza, tworzy ona malownicze przełomy, wykorzystuje rynny i łączy szereg jezior otoczonych lasami. Łyna przepływa przez Jezioro Łańskie o bardzo urozmaiconej linii brzegów, z licznymi zatokami i półwyspami.
Większe jeziora obejmują tu powierzchnię około 200m2. Jest ich około 100. Do największych zalicza się jeziora: Łańskie, Pluszne, Omulew koło źródeł Łyny, Klebardzkie, Kalwa, Kośno koło Pasyma, Wulpińskie na południowy wschód od Olsztyna, Luterskie na wschód od Jezioran, Dadaj na zachód od Biskupca, Gielądzkie na zachód od Mrągowa.
Najważniejszym miastem na wyżynie jest Olsztyn – stolica województwa.

Pas wyżyn na wschód od grzbietu mrągowskiego przecina w poprzek obszerna dolina, zwana Doliną Wielkich Jezior. Ciągnie się ona od Węgorzewa aż po Pisz i skupia bardzo poważny odsetek (ok 40%) ogólnej powierzchni wód całego pojezierza. Mamy tu szereg większych jezior, a wśród nich takie kolosy, jak Śniardwy (119 km2- największe jezioro w Polsce) i Mamry. Leżą one w zagłębieniu pasa wyżyny. Jezioro Mamry zajmuje około 103 km2 powierzchni i stanowi jeden wielki zbiornik wody o bardzo licznych odgałęzieniach. Jezioro posiada liczne zatoki i półwyspy.
Na południe od jeziora Mamry leży duże jezioro Niegocin. Między jeziorami już w średniowieczu wiodła najwygodniejsza droga lądowa za wschodu na wschód. W !337 r. Krzyżacy wznieśli tu zamek obronny.
Południowa część jeziora Niegocin – wąskie Jezioro Boczne – leży, podobnie jak łączące się z nim kanałami jeziora: Jagodne, Szymońskie, Kotek i Tałtowisko, na dnie rynny, prowadzącej od jeziora Niegocin na południowy zachód od innej rynny, która przebiega z północy od Rynu aż do Rucianego.
Jeziora Ryńskie i Tałty, aż po same Mikołajki mają bardzo malownicze wysokie brzegi. Wzdłuż wschodniego brzegu jeziora Tałty rozbudowała się długa, typowa wieś mazurska Tałty. Na południe od wsi położone są Mikołajki.
Mikołajki to niewielkie, ale wyjątkowo malownicze miasteczko, które wznosi się na przesmyku pomiędzy jeziorami. Mikołajki są popularnym ośrodkiem wczasowym, licznie odwiedzanym ze względu na piękno okolicy i możliwości uprawiania sportów wodnych. W miasteczku zbiegają się liczne szlaki wodne. Jeziorami można stąd dotrzeć aż po Pisz i Ruciane. W kierunku na Ruciane statki kursują wzdłuż długich luster wód Jeziora Mikołajskiego, Bełdan oraz Guzina, docierając do położonego w strefie piasków Jeziora Nidzkiego. Jezioro Nidzkie, skryte wśród lasów, uważane jest za jedno z najpiękniejszych na Mazurach. Droga stateczkiem tą częścią łańcucha obfituje w wyjątkowo malownicze widoki. Brzegi są wysokie, strome i zarośnięte rozległymi lasami. Wyniosłe, malownicze półwyspy, nazywane przez ludność mazurską „rogami” stanowią doskonałe punkty widokowe.
Na południe od Mikołajek do jednej z zatok jeziora Bełdany uchodzi spora rzeczka wypływająca z Jeziora Jerzewskiego. Jest to sławna z malowniczości Krutynia, której dolinę uważa się za perłę krajobrazu mazurskiego.

Od Mikołajek do Piszu kursują statki pasażerskie przez Śniardwy. Na jeziorze jest kilka wysp, z których największym rozgłosem cieszy się tajemnicza, mała Czarcia Wyspa. Jezioro ma wiele malowniczych półwyspów oraz liczne zatoki. Jezioro w dzień pogodny i bezwietrzny ma wody cichy i spokojne lecz w czasie burzy staje się niebezpieczne gdyż tafla wody szybko pokrywa się grzywiastymi falami, sięgającymi do 1,5 m wysokości.
Południowe brzegi jeziora Śniardwy pokrywają piaski, porosłe lasami Puszczy Pilskiej. Pas piasków i puszcz wkracza tu w Dolinę Wielkich Jezior Mazurskich.
Na wschód od Śniardw leży w dolinie duże jezioro Orzysz.

Na wschód od Doliny wielkich Jezior położona jest dalsza część wyżyny pojezierza, zwana przez miejscową ludność Mazurami Garbatymi. Powierzchnię charakteryzuje dobrze ludowa nazwa tej części kraju. Mazury Garbate są mocno pofalowane i znacznie wzniesione nad poziom morza. Cechuje je ostry, niemal kontynentalny klimat o śnieżnych, mroźnych zimach. Okolice te mają największą ilość opadów na całym pojezierzu.
Najwyższe wzniesienia występują na północy między Gołdapem a Oleckiem. Tu położone są: Gołdapska Góra ( 272 m n.p.m.), Tatarska Góra (304 m n.p.m.). Najokazalej prezentuje się Gołdapska Góra, wyrastająca 120 m ponad obszerny płaskowyż i już z daleka widoczna.
Do największych jezior na Mazurach Garbatych należą: Gołdap, Szwałk, Łaźno, Kruklin, Gawlik, Wydmińskie, Szóstak i Ełckie. Poza tym jest jeszcze około 80 nieco mniejszych, nie licząc zupełnie drobnych.
Łęg jest największą rzeką na Mazurach Garbatych.

Ostatnim pasem Mazur o odrębnym zupełnie krajobrazie jest pas piasków, przylegające od południa do wyżyny pojezierza i pochylony ku Mazowszu.
Najważniejszym elementem krajobrazu tej części Mazur są lasy. W pasie nieurodzajnych piasków zajmują one duże przestrzenie. Lasy tutejsze stanowią 1/3 wszystkich lasów na całym Pomorzu Mazowieckim.
W pasie piasków większe jeziora nie występują. Wyjątek stanowi część wschodnia, gdzie piaski wyściełają krańce Doliny Wielkich Jezior. W tej części wśród lasów znajdują się urocze jeziora: Nidzkie, Pogubie, Roś oraz inne mniejsze.

Źródło: Warmia i Mazury. Pomorze Mazowieckie. Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”

Kraina nazywana Warmią

Warmia przyciąga turystę wyjątkowo atrakcyjnym krajobrazem, jest bowiem pod względem geograficznym mocno zróżnicowana. Na północy, leżącą po obu brzegach dolnego biegu rzeki Pasłęki Niziną Warmińską, dochodzi do Zalewu Wiślanego, nad którego wodami góruje warownia fromborska wraz z gotycką katedrą, zabytkiem klasy „0”. Rajem dla turysty jest Pojezierze Olsztyńskie, czyli Warmia południowa, przez którą biegną faliste wzgórza, a wśród lasów kryją się wielkie i małe jeziora, połączone strumykami i rzekami z Łyną na czele. To tutaj trafimy do Olsztyna, głównej bazy turystycznej Warmii i Mazur, miasta z zamkiem kapitulnym i ważnego ośrodka kultury. Stąd wiodą liczne szlaki turystyczne, drogowe i wodne.
Ale Warmia wabi turystę nie tylko pięknem lasów i jezior czy wiekowymi budowlami świeckimi i sakralnymi ciekawie wkomponowanymi w ten urozmaicony krajobraz. Równie cenne okazują się lekcje historii wynoszone podczas oglądania zamków i zapamiętywania nazw miejscowości – wymownych świadectw nie zawsze prostych, choć zwykle polskich tradycji tych ziemi.



Mazury na weekend

Częstokroć wciągnięci w wir pracy, nie mamy nawet dłuższej chwili na zaczerpnięcie oddechu. Niestety często również zdarza się, iż trudno jest wygospodarować kilka wolnych dni na prawdziwy urlop. Warto więc korzystać z tego, co mamy i jak najlepiej wykorzystać, choć wolne dni w trakcie przedłużonego weekendu. Gdzie można wypocząć, zakumulować siły do dalszej wytężonej pracy? Do tego zadania świetnie nadaje się Pojezierze Mazurskie!

Mazurskich kurortów czar...

Jeśli nie mamy wiele czasu, a chcemy wypocząć z rodziną, lub znajomymi tam gdzie każdy znajdzie coś dla siebie, najlepiej wybrać miejsca znane i lubiane- osławione mazurskie kurorty. Mając do dyspozycji raptem kilka dni warto postawić na intensywność doznań i zobaczyć jak najwięcej, w jak najkrótszym czasie. Jak tego dokonać, nie przemęczając się zbytnio, a jednocześnie zapewniając sobie kilka błogich i ekscytujących zarazem dni? Najlepszym rozwiązaniem jest w tym przypadku podróż Szlakiem Wielkich Jezior. Jest to oczywiście opcja dla tych, którzy lubią wolny czas spędzać na łódce i mają wśród rodziny lub znajomych osoby z patentami żeglarskimi, które mogą poprowadzić taki rejs.
Rozpoczęcie trasy jest możliwe niemal na dowolnym etapie szlaku. Kraina Wielkich Jezior jest jednak miejscem dość obszernym, toteż wato zwrócić uwagę na kilka wariantów obrania szlaku żeglownego.
Pierwszą z opcji, jakie proponujemy jest trasa Giżycko - Węgorzewo. Trasa ta ma długość ok. 25km i prowadzi przez północną część Krainy wielkich Jezior. Żeglugę rozpoczyna się tu od jeziora Niegocin. Po wpłynięciu do Kanału Giżyckiego, można podziwiać oddalony o ok. 200m od wylotu ku jezioru Niegocin- most obrotowy. Został on wzniesiony w 1889 roku w celu zapewnienia dobrego połączenia miasta z Twierdzą Boyen. Ta ważąca ponad 100 ton konstrukcja może być obracana przez jedną osobę, za pomocą specjalnych przełożeń. Specyficzny dla niego jest ponadto sposób zwodzenia. Konstrukcja jest bowiem zwodzona w bok- nie ku górze, jak to się odbywa w przypadku większości tego typu mostów.
Turyści, którzy zdecydowali się na ten wariant trasy płyną dalej ponad dwudziestokilometrowym odcinkiem poprzez połączony zespół jezior, o wspólnej nazwie Mamry. Odcinek końcowy owej trasy, o długości 2,6km prowadzi korytem rzeki Węgorapy i dalej Kanałem Węgorzewskim.
Z Giżycka można także popłynąć bardziej na południe, w kierunku Mikołajek. Trasa wiedzie również przez Jezioro Niegocin. Jest ono uważane za jeden z najpiękniejszych polskich akwenów wodnych. Niegocin to także trzecie pod względem powierzchni jezioro Mazur.
Można przedostać się z niego cieśniną do Jeziora Bocznego, stamtąd natomiast szlak wiedzie dalej ku Kanałowi Kula, łączącemu jeziora Boczne i Jagodne. Przesmyk ten jest uważany za dział wodny między dorzeczem Wisły oraz Pregoły.
Na 29 km trasy przepływamy przez wylot Kanału Tałteckiego, na jezioro Tałty. Po jego prawej stronie góruje nad okolicą Olszowy Róg. Stanowi on najwyższe wzniesienie tego rejonu, będące zarazem punktem widokowym o wysokości 155m n.p.m. Niewiele dalej następuje rozwidlenie szlaków wodnych. Można stąd udać się w prawo, do Rynu, a następnie wkroczyć na szlak Mikołajki-Ryn. Można także popłynąć w lewo ku Mikołajkom. Proponowany przez portal www.turit.pl wariant trasy kończy się w Wiosce Żeglarskiej w Mikołajkach.
Żeglujący turyści mogą także wybrać trasy Mikołajki – Ruciane-Nida, o długości ok.19 km, czy też prowadzącą przez największe jezioro Polski, a więc Śniardwy trasę Mikołajki – Pisz.
„ Polecam również skorzystanie z atrakcji stałego lądu. Zarówno bowiem w Giżycku jak i w Mikołajkach odbywa się, co roku wiele ciekawych wydarzeń, mogących zaspokoić gusta zarówno tych, którzy czują się najlepiej mając ląd pod stopami, jak i morskich wilków. Z planem tych wydarzeń można zapoznać się wcześniej, korzystając m.in. z portali informacji turystycznej ” – o tym, że na Mazurach wiele się dzieje, przekonuje Piotr Zielonacki z portalu turit.pl.

Mazury na piechotę

Dla turystów wolących swój wolny czas poświęcić na przemierzanie pieszo pięknych zakątków obszaru Warmii i Mazur, przygotowanych jest wiele szlaków o różnej długości, a także zróżnicowanym poziomie trudności. Na rozgrzewkę wart polecenia jest szlak żółty, o długości 7,7 m. Wiedzie on przez Bujaki i Żelazno, ku Łyńskiemu Młynowi oraz rezerwatowi Źródła Łyny. W rezerwacie obowiązuje zakaz poruszania się pojazdami kołowymi. Jest to prosty, a ciekawy turystycznie szlak. Prowadzi on od stacji PKP Bujaki ścieżkami wśród malowniczych łąk, a w połączeniu z zielonym szlakiem tworzy całkiem przyjemną trasę spacerową do stacji PKP Dobrzyń.
Pieszy turysta może także wybrać szlak Iława-Siemiany. Jest on już zdecydowanie dłuższy, rozciąga się, bowiem na odcinku 25 km. Szlak ten obejmuje zachodni brzeg jeziora Jeziorak, a jego wielką zaletą są roztaczające się wokół niego przepiękne widoki. Trasa ma swój malowniczy koniec w miejscowości letniskowej Siemiany. Jest ona położona na zachodnim, wysokim brzegu wspominanego jeziora, w sąsiedztwie Iławskiego Parku Krajobrazowego
„Pojezierze Mazurskie oferuje przybyłym oczywiście wiele więcej szlaków, tak lądowych, jak i wodnych. Poznać je można już w trakcie krótkiego, kilkudniowego pobytu. Są wśród nich jednak też odcinki dłuższe, o bogatej szacie roślinnej i różnorodnym krajobrazie. W takich miejscach każdy podróżnik chętnie zatrzymuje się na dłużej i delektuje chwilami spędzonymi pośród niepowtarzalnej przyrody Krainy Wielkich Jezior Mazurskich” – tak mazurskie atrakcje zachwala Piotr Zielonacki z turit.pl.


Informacja została zilustrowana zdjęciami pochodzącymi z portalu www.pojezierza.com.pl