Get Adobe Flash player

Wyżyna Małopolska

Historia

Krótko o historii Małopolski

1. IX wiek-państwo Wiślan i innych mniejszych plemion słowiańskich,
2. Koniec X wieku-włączenie do państwa polskiego,
3. Około 1040 - Kraków stolicą Polski Piastowskiej,
4. 1138 – rozbicie dzielnicowe – księstwa krakowskie i sandomierskie,
5. XVI w. włączenie ziem ruskich (aż pod Kijów) pod administrację małopolską,
6. Konfederacja sandomierska,
7. Okres rozbiorów: Galicja, Wolne Miasto Kraków,
8. I wojna światowa,
9. 1918 - powrót do Polski,
10. II wojna światowa - Generalne Gubernatorstwo,
11. Powojenny podział administracyjny.

IX wiek-państwo Wiślan i innych mniejszych plemion słowiańskich.
Na terenie Małopolski jedno z zachodniosłowiańskich plemion,mianowicie Wiślanie,stworzyło silny organizm państwowy,który przetrwał do czasów włączenia go w skład państwa Polan, co nastąpiło w X wieku. Najważniejszym grodem był Kraków. Wiślanie zostali schrystianizowani przez Państwo Wielkomorawskie juz w IX wieku.

Koniec X wieku-włączenie do państwa polskiego.
Państwo Wiślan zostało przyłączone około 990 r. do tworzącego się państwa polskiego pod dominacją Polan. W 1000 r. w Krakowie założone zostało biskupstwo, które podległe było utworzonemu podczas zjazdu gnieźnieńskiego niezależnej, oczywiście pomijając Rzym, polskiej organizacji kościelnej z metropolitą w Gnieźnie.

Około 1040 - Kraków stolicą Polski Piastowskiej.
W roku 1038 Polskę najechał czeski książę Brzetysław I. Zajął i ograbił Wielkopolskę, Śląsk i Małopolskę, zdewastował także Gniezno. Jednym z ważnych niezniszczonych ośrodków ówczesnej Polski był Kraków, gdzie, po zwycięstwie nad Brzetysławem, Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoją siedzibę.

1138 – rozbicie dzielnicowe – księstwa krakowskie i sandomierskie.

W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi.

Księstwo sandomierskie, po śmierci ojca - Bolesława Krzywoustego, otrzymał Henryk. Zajmowało one zachodnią część Małopolski, a także ziemię lubelską. Pod koniec XIII wieku Krakowianie i Sandomierzanie chcieli obrać sobie za księcia Bolesława Mazowieckiego, jednak wbrew rycerstwu, które popierało Władysława Łokietka. Nastąpił okres wojen, niepokojów społecznych i politycznych zakończonych w 1320 roku koronowaniem na króla polskiego Władysława Łokietka w Krakowie. Odtąd Małopolska jako kraina geograficzna nie pokrywała się całkowicie z historyczną, gdyż Sandomierz stał się osobnym księstwem.

XVI w. włączenie ziem ruskich (aż pod Kijów) pod administrację małopolską.

Będąc stolicą jednego z europejskich mocarstw, Kraków rozwijał się pod każdym względem-kulturalnym, gospodarczym, naukowym. Jednak po powstaniu unii polsko-litewskiej cały region tracił na znaczeniu na rzecz Warszawy, gdzie coraz częściej odbywały się sejmiki, ponieważ była ona położona w pół drogi między stolicami obu krajów.

Sukcesy Polaków na południowym wschodzie doprowadziły do zwiększenia powierzchni ziem podległych jurysdykcji administracji małopolskiej.

Konfederacja sandomierska.
Konfederacja sandomierska zwana także rokoszem zebrzydowskim, od nazwiska wojewody krakowskiego, trwała w latach 1606-1607. Szlachta sprzeciwiała się wprowadzonym przez Zygmunta III Wazę reformom zwiększającym podatki, znoszącym liberum veto itp.

Okres rozbiorów: Galicja, Wolne Miasto Kraków.

I rozbiór Polski
Austria otrzymała cała południową Polskę po Zbrucz ze Lwowem, ale bez Krakowa, przy czym już w 1770 Austria samorzutnie przejęła Spisz i powiaty: nowotarski, nowosądecki i czorsztyński.

II rozbiór Polski
Tym razem w rozbiorach nie brała udziału Austria, więc południowa Polska wydawała się bezpieczna. Jednak Prusakom udało się zagarnąć część województwa krakowskiego.

III rozbiór Polski
Austria zagarnęła Kraków, Sandomierz oraz województwa lubelskie i radomskie. Na terenie Austrii utworzono pięć departamentów: radomski, kielecki, krakowski, lubelski oraz siedlecki. Całość obszaru nazwano Nową Galicją, w odróżnieniu od ziem Starej Galicji, zabranych w 1772 roku. Cały zabór austriacki zamieszkiwało wówczas 3,8 miliona mieszkańców na obszarze 129 tys. km².

Wolne Miasto Kraków utworzone na kongresie wiedeńskim w 1815 roku było pod kontrolą trzech zaborców, miało jednak swoją konstytucję i pewien zakres władzy ustawodawczej. Prawo na terenie Rzeczpospolitej Krakowskiej, jak potocznie nazywano Wolne Miasto Kraków, było oparte na rozwiązaniach francuskich czasów napoleońskich. Kres istnieniu WMK przynosi powstanie krakowskie w 1846 roku, którego głównym celem była demokracja i ogólne uwłaszczenie chłopów. Po upadku powstania, w którym odbyła się tylko jedna krótka bitwa, zwycięska Austria dokonała aneksji Rzeczpospolitej Krakowskiej.
Wolne Miasto Kraków wspomagało powstanie listopadowe, było także głównym centrum przemytu broni dla walczących Polaków.

I wojna światowa.
Już z początkiem działań wojennych Małopolska stała się świadkiem okrucieństwa zwiastującego niewyobrażalny koszmar i rozmach wojny. Ofensywa wojsk rosyjskich została zatrzymana dopiero pod Krakowem. Później jednak przewagę zaczęła zdobywać strona austriacka, która powoli odzyskiwała utracone ziemie. Jednak przez cały czas przez tereny Galicji przechodziła linia frontu. Aktywnie na ziemiach południowej Polski działał Józef Piłsudski, zakładając np. w Stróżach koło Limanowej organizacje paramilitarne, na czele których wyruszył z Krakowa do dawnego Królestwa Polskiego. Po rezygnacji Rosji z udziału w wojnie tereny Małopolski przeszły na północy w ręce niemieckie, a południowy obszar pozostał pod panowaniem Austrii, to ostatecznie kończy działania wojenne na terenie Małopolski.

1918 - powrót do Polski.
Prawie cała Małopolska wróciła na łono macierzy. W Krakowie powstała Polska Komisja Likwidacji Galicji i Śląska Cieszyńskiego, na której czele stanęli Wincenty Witos i Ignacy Daszyński. Celem komisji była likwidacja stosunków państwowo-prawnych łączących Galicję z Austrią oraz zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom.

II wojna światowa - Generalne Gubernatorstwo.
Śląsk i dalej wzdłuż granicy słowackiej po wschodnie stoki Tatr obsadzone został jednostkami Armii „Kraków”, generała Antoniego Szylinga, na wschód od niej stacjonowała Armia „Karpaty”. Po dwóch dniach walki z połączonymi siłami niemiecko-słowackimi, zaczęły wycofywać się oddziały Armii „Kraków” ze Śląska, a Armia „Karpaty” generała Kazimierz Fabrycego przesunęła się z Podhala na linie Dunajec-Nida.18 września osłabiona Armia „Kraków” wraz z częścią Armii „Lublin” podjęły walkę z przeważającymi siłami niemieckimi i radzieckimi pod Tomaszowem Mazowieckim. 20 września bitwa została przegrana. Pozostał już tylko front południowy z nowo utworzoną Armią „Małopolska”, która zatrzymała niemieckie natarcie na Lwów, jednak sukces był krótkotrwały i ostatecznie Lwów poddał się sowietom 22 września.

Po kapitulacji Warszawy na terenach Małopolski powstały liczne oddziały partyzanckie, których bohaterskie działania na trwałe zapisały się na łamach Polskiej historii. Niestety, doszło też

do największej zdrady w wojennej historii Polski, której dopuścili się zakopiańscy górale kolaborujący z okupantem na rzecz separatystycznego państewka – Goralenvolk. Równocześnie rozwijała się także partyzantka, której głównym zajęciem było przekazywanie meldunków oraz przerzut ludzi na południe do tworzących się Polskich oddziałów np.we Francji.

Małopolska została podzielona w zaskakująco podobny sposób jak podczas rozbiorów z tym,że Galicja wraz z południowym obszarem Mazowszem,z Warszawą włącznie, tworzyła nowy twór zwany Generalnym Gubernatorstwem. Zachodnia część województwa została przyłączona do Rzeszy.

Wyzwolenie ziem Małopolskich z rąk hitlerowskich nastąpiło w połowie stycznia roku 1945, głównie za sprawą I Frontu Ukraińskiego.

Powojenny podział administracyjny.
Polska straciła po wojnie znaczną część swoich wschodnich rubieży, poszerzając terytorium o Dolny Śląsk i ziemie północno-zachodnie. Komunistyczne władze Polski Ludowej ustaliły następujący podział administracyjny (patrz mapka), w którym ziemie Małopolski podzielone zostały między cztery województwa: krakowskie, katowickie, rzeszowskie i kieleckie na północy.

źródło: http://www.malopolskie.iap.pl