Pierwotnie Dolinę Zakopiańską porastały w całości lasy królewskie, w których, na mocy przywileju Bolesława V Wstydliwego z 1255, opactwo szczyrzyckie otrzymało prawo łowów. Rozwijające się osadnictwo podhalańskie postępowało wzdłuż głównych rzek: Czarnego i Białego Dunajca. W dokumentach pisanych wzmiankowane od 1564 jako wieś królewska. Osadnictwo rozwija się w XVI i XVII w. (1670 przywilej Michała Korybuta Wiśniowieckiego). Od 1772 w zaborze austriackim. 1824 rząd sprzedał Zakopane wraz z 14 innymi wsiami dawnego starostwa nowotarskiego Emanuelowi Homolacsowi. Za Homolacsów rozwinęły się kuźnice zakopiańskie, założone jeszcze w XVIII w. 1882-1887 wybudowano drogę do Nowego Targu, 1899 oddano do użytku linię kolejową. Rozwój jako miejscowości uzdrowiskowej od ok. 1870, głównie dzięki działalności T. Chałubińskiego i Towarzystwa Tatrzańskiego (założone 1873). 1886 otrzymało oficjalnie status uzdrowiska, co wiązało się z dostępem do środków na rozwój odpowiedniej infrastruktury. 1889 odkupione na licytacji sądowej przez hrabiego Władysława Zamoyskiego. Już przed I wojną światową Zakopane stało się ogólnopolskim ośrodkiem kulturalno-artystycznym. 1933 prawa miejskie.
Pierwsze zapisy wymieniające nazwę Zakopanego pochodzą z początku XVII wieku, jednak miejscowość stała się znana dopiero w XIX w. Rdzenni mieszkańcy tej ziemi - górale - wywodzą się z ludów, które przywędrowały tu z północy z XIII w. oraz plemion pasterzy wołoskich.

Krupówki w roku 1898
Najważniejszy okres w dziejach Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX wieku. W 1873 r. na dłuższy pobyt zatrzymał się tutaj znany warszawski lekarz Tytus Chałubiński, nazywany później "odkrywcą Zakopanego". Wkrótce wśród swoich znajomych stworzył modę na odwiedzanie podtatrzańskiej miejscowości. Od tego czasu Zakopane zaczęło się dynamicznie przekształcać z osady rolniczo - pasterskiej w letnisko. W dwa lata po przyjeździe Chałubińskiego w Kuźnicach powstał pierwszy zakład wodoleczniczy. Na hotel trzeba było jednak czekać aż do 1885 r. W następnym roku Zakopane uzyskało status stacji klimatycznej. Coraz częściej pod Tatry zaczęli przyjeżdżać artyści i inteligencja, zwabieni nie tylko ozdrowieńczymi właściwościami tego miejsca, ale także zafascynowani egzotyką oraz pięknem góralszczyzny i tatrzańskich pejzaży. Zaczęli oni wprowadzać do swej twórczości góralskie melodie, gwarę i legendy, a także styl budownictwa i zdobnictwa.
Jednymi z pierwszych, którzy wprowadzili góralszczyznę do kultury ogólnonarodowej byli: światowej sławy kompozytor i pianista Ignacy Jan Paderewski, Karol Szymanowski, także laureat literackiej Nagrody Nobla Henryk Sienkiewicz. W 1893 roku stanęła willa "Koliba", zaprojektowana na wzór góralskich chałup przez Stanisława Witkiewicza. Dała ona początek popularnemu w całym kraju "stylowi zakopiańskiemu". Pięknym przykładem witkiewiczowskiej architektury jest wybudowana w 1897 willa "Pod Jedlami", a także ukończona w 1906 roku kaplica w Jaszczurówce.
W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku w Zakopanem bywali niemal wszyscy znaczący dla polskiej kultury artyści. Niezatarte piętno na tatrzańskiej stolicy wywarł Stanisław Ignacy Witkiewicz "Witkacy", znany malarz, pisarz i filozof. Przed I wojną światową często przebywał późniejszy naczelnik Polski Józef Piłsudski.

Zakopane w latach trzydziestych XX w.
Na początku wieku Zakopane stało się ośrodkiem patriotycznym, leczniczym, kulturalnym i turystycznym, a także narciarskim. Pod koniec lat trzydziestych miasto stało się jedną z najlepiej wyposażonych i najwyżej w Europie cenionych stacji narciarskich. A to za sprawą między innymi wybudowanej w 1936 r. kolei linowej na Kasprowy Wierch (1959 m n.p.m.) i ukończonej w dwa lata później kolei linowo-terenowej na Gubałówkę (1122 m n.p.m.)